Gibraltar kolonia bat da. 1960ko hamarkadatik, Nazio Batuen "deskolonizazioaren zain dauden lurralde ez-autonomen" zerrendan egon da. Aztarna kolonial hau bateraezina da deskolonizazioari buruzko 1960ko 1514 (XV) Ebazpenarekin. Nazio Batuek adierazi dute Gibraltarren deskolonizazio prozesuan aplikagarri den printzipioa ez dela herrien autodeterminazioarena, baizik eta Espainiako lurralde-osotasuna berrezartzearena. Espainiak behin eta berriz eskatu dio Erresuma Batuari negoziazioetan hasteko, Nazio Batuen 1965etik emandako agindua betez, gatazka honi behin betiko irtenbide bat lortzeko.
Gibraltarreko historia.
Utrechteko Itunaren bidez, Gibraltar Erresuma Batuari eman zitzaion. Hala ere, "Gibraltarko hiria eta gaztelua, bere portua, defentsak eta berari dagozkion gotorlekuak" baino ez ziren laga. Istmoa, ondoko urak edo gaineko aire-espazioa bezala, ez zuen Espainiak laga eta beti egon da Espainiako subiranotasunpean. Britainiarrek de facto jarraitzen duten okupazioak ez ditu betetzen subiranotasuna eskuratzeko nazioarteko zuzenbideak ezarritako baldintzak. Horregatik, Espainiak beti azpimarratu du istmoaren okupazioa legez kanpokoa eta nazioarteko zuzenbidearen aurkakoa dela eta, beraz, beti eskatu du baldintzarik gabeko itzulera. Espainiak ez du istmoaren edo hesiaren okupazioa mugatzat hartzen.
Gibraltarreko gatazkari buruzko dokumentu nagusiak hauek dira:
- Utrechteko Ituna. 1713ko uztailaren 13an sinatuta, bere X. artikuluan Britainiar Koroari laga zion "Gibraltarko hiriaren eta gazteluaren jabetza osoa, baita berari dagozkion portu, defentsa eta gotorlekuekin ere".
- Nazio Batuen 20. Batzar Nagusiaren 2070 Ebazpena. 1965eko abenduaren 16an onartuta, Espainiako eta Erresuma Batuko gobernuei lehen aldiz gonbidapena egin zien Gibraltarreko subiranotasunari buruzko berehalako elkarrizketak hasteko.
- Nazio Batuen XXII. Batzar Nagusiaren 2353 Ebazpena. 1967ko abenduaren 19an onartua, ezartzen du herrialde baten batasun nazionala eta lurralde-osotasuna partzialki edo erabat suntsitzen duen edozein egoera kolonial bateraezina dela Nazio Batuen Gutunaren helburu eta printzipioekin, eta bereziki deskolonizazio orokorrari buruzko Batzar Nagusiaren 1514 (XV) Ebazpenaren 6. paragrafoarekin.
- Nazio Batuen XXIII. Batzar Nagusiaren 2429 Ebazpena. 1968ko abenduaren 18an onartua, Erresuma Batuari Gibraltarreko estatus koloniala 1969ko urriaren 1a baino lehen amaitzeko eskatu zion.
- Lisboako Adierazpena. 1980ko apirilaren 10ean sinatua, bi gobernuek Gibraltarreko arazoa adiskidetasun espirituan eta Nazio Batuen ebazpen garrantzitsuekin bat etorriz konpontzeko duten konpromisoa islatzen du.
- Bruselako Adierazpena. 1984ko azaroaren 27an sinatu zen, eta subiranotasun gaiak barne hartzen dituen negoziazio prozesu berri baten oinarriak ezartzen ditu.
Zein da Gibraltarren egoera brexitaren ondoren?
Espainiak askotan gonbidatu du Erresuma Batua subiranotasunari buruzko aldebiko negoziazioari lehenbailehen heltzeko.
Erresuma Batua Europar Batasunetik irteteak, nahitaez, Gibraltarrekoa ekarri zuen. Brexita gauzatu ondoren, negoziazio-prozesu bat hasi zen, Europar Batasunak Erresuma Batuarekin Gibraltarri dagokionez duen harremana arautuko zuen eta 2020ko Urtezahar gaueko Akordioaren edukiak garatuko zituen akordio bat lortzeko.
Jose Manuel Albares ministroak 2025eko ekainaren 11n iragarri zuen Gibraltarri buruzko behin betiko akordio politikoa, Bruselan Maros Sefcovic komisario europarrarekin eta David Lammy ministro britainiarrarekin egindako negoziazioak arrakastaz amaitu ondoren.
Itunaren testuak garapen ekonomikoari mesede egiten dion, berme sozialak indartzen dituen eta alderdien arteko lankidetza sendotzen duen esparru juridiko integrala ezartzen du, eta, aldi berean, Espainiak bere subiranotasun-erreklamazioa bere horretan mantentzen du.
Akordioaren arabera, Espainia eta Gibraltar artean zirkulatzen duten oztopo fisiko guztiak, txekeoak eta pertsonen eta merkantzien gaineko kontrolak ezabatuko dira, Europa kontinentaleko azken harresia ezabatuz.
Pertsonen eremuan, Gibraltar Schengen eremura konektatuta geratuko da, haren parte izan gabe. Espainiak Schengen altxorra aplikatzeko erantzukizuna izango du, Gibraltarren portutik eta aireportutik sartzen diren pertsonen Espainiako poliziaren kontrol eraginkorren bidez. Horrek, batez ere, egunero gurutzatzen duten mugaz gaindiko 15.000 langile ingururi egingo die mesede, ez baita pasaporte-kontrolik egongo bi lurraldeen artean. Espainiako agintariek azken hitza izango dute Gibraltarren bizitzeko baimenak emateari eta berritzeari buruz.
Merkantzien eremuan, aduana-batasun bat sortuko da EBren eta Gibraltarren artean, aduana-agintarien arteko lankidetza estua mantenduz, merkantzien kontrolak ezabatuz eta zeharkako zergei eta zerga bereziei dagokienez konbergentzia bat ezarriz, distortsioak saihestuz eta eskualde osoaren oparotasunari lagunduz. Espainiako aduanak arduratuko dira Gibraltarren sartzen eta irteten diren merkantziak bidaltzeaz. Europar Batasunera eta Gibraltarrera doazen bidaiarientzako ekipaje-kontrolak ezarriko dira, segurtasuna eta erkidegoko araudia betetzen dela bermatuz.
Akordioak konbergentzia-neurriak jasotzen ditu salgaien gaineko zeharkako fiskalitatearen arloan. Konbergentzia horren arrazoia da Gibraltarrek zeharkako zerga bat aplikatuko duela, BEZaren baliokidea, ituna indarrean sartzen denetik % 15ean hasita eta hiru urteko epean konbergentzia osatuz. Tratatuak tabakoari buruzko berariazko xedapenak jasotzen ditu, Europako araudiaren arabera. Neurri horien helburua da distortsio ekonomikoak saihestea eta ingurune osoan ekitatea indartzea.
Era berean, Akordioak baldintza berdinetako konpromisoak jasotzen ditu honako arlo hauetan: Estatuko laguntzak, fiskalitatea, lana, merkataritza, garapen iraunkorra, kapitalen zuritzearen aurkako borroka eta garraioa.
Testuak Europako Erkidegoko ingurumen-araudira egokitzea aurreikusten du, eta ingurumen-inpaktua ebaluatzeko mekanismo bateratu bat sortzea jasotzen du. Arlo horretako Europako estandarrak betetzen direla bermatzen da, eta ingurune natural partekatuaren babesa indartzen da.
Halaber, eskualdean kohesioa sustatzeko eta prestakuntza eta enplegua babesteko finantza-mekanismo bat sortzea adostu da. Gizarte Segurantzaren arloko koordinazioa indartzen da, eta mugaz gaindiko langileen berariazko babes-neurriak ezartzen dira.
Espainiak eginkizun nagusia izango du Akordioaren aplikazioan, haren aplikazioa eteteko, zaintzak aplikatzeko edo akordioa deuseztatzeko ekimena barne.
Itunak etapa berri bat ireki du Gibraltarko Zelaiko 300.000 andaluziarrentzat baino gehiagorentzat, aukera ekonomikoak, erakundeen egonkortasuna eta etorkizunerako aukerak bultzatuz Espainiarentzat eta Europarentzat estrategikoa den eskualde batean. Urrats erabakigarria da oparotasun, lankidetza eta konfiantzazko espazio partekatu baterantz, herritarren ongizatea eta eskualde-egonkortasuna lehenesten dituen harreman-eredu bat sendotuz.