De markies van Villalobar, eerste Ambassadeur van Spanje in België
 
In 1921 werd de Spaanse Legatie verheven tot de rang van Ambassade waardoor de Heer Rodrigo de Saavedra y Vinent, IIe markies van Villalobar, de eerste Ambassadeur van Spanje in België werd. Zijn onophoudelijke inspanningen om de verwoestingen van de Grote Oorlog (1914-1915) voor de bevolking te verzachten, zouden hem een warme plaats opleveren in het hart van het Belgische volk, dat zijn dood zou eren met een staatsbegrafenis en later met een straatnaam in Brussel en een buste in de Belgische senaat. Ook de Spaanse Diplomatie herdenkt Villalobar met een standbeeld in de Diplomatieke School van Madrid en een gedenkplaat in de kanselarij van de Spaanse Ambassade in Brussel.
 
29/08/2017
201807_HomenajeMarquesVillalobarNE.png 

 

 

 

 

Marqués de Villalobar 5.jpg
 
 
Hieronder kan u de toespraak lezen die professor Truus van Bosstraeten, gespecialiseerd in de figuur van Villalobar, in 2017 in de Belgische Senaat hield.
 
De Beschermer van de Belgen: De markies van Villalobar en België tijdens de Grote Oorlog.
 
De Heer Rodrigo de Saavedra y Vinent, markies van Villalobar, werd op 4 januari 1864 in Madrid geboren. Zijn moeilijke jeugdjaren, door ziekte en een gebrekkige fysiek getekend, beletten hem niet een bloeiende diplomatieke loopbaan uit te bouwen. Van 1890 tot 1909 werkte hij als secretaris aan de Spaanse ambassades in Washington, Parijs en Londen, vervolgens als Gevolmachtigd Minister in Washington (1909-1910) en in Lissabon (1910-1913). In maart 1913 werd hij tot Buitengewoon Gezant en Gevolmachtigd Minister benoemd aan de Spaanse Legatie in Brussel. Het was een aangename stad, ook wel ‘klein Parijs’ genoemd omwille van zijn grote avenues, een rustige diplomatieke bestemming om zijn loopbaan in schoonheid te voltooien.
 
België was een kleine natie die zich vooral neutraal opstelde. Toen Oostenrijk op 25 juli 1914 een ultimatum stelde aan Servië, dacht de markies van Villalobar niet dat België ook maar iets diende te vrezen. Hij zou aan zijn Amerikaanse ambtsgenoot, Brand Whitlock, hebben gezegd: « In Brussel zitten we in ieder geval op de meest comfortabele plaats om het Europese spektakel te aanschouwen! ». Maar reeds enkele dagen na het Oostenrijkse ultimatum bleek dat de oorlog ook voor het kleine neutrale België onvermijdelijk zou zijn. Op 4 augustus om zes uur ´s ochtends, verklaarde Duitsland de oorlog aan België. Diezelfde dag nog ontving de markies van Villalobar een telegram van minister Lema die hem beval de meest strikte neutraliteit te bewaren. Deze houding zou gedurende de daaropvolgende weken en zelfs jaren fundamenteel blijken. De Duitse troepen stormden snel vooruit en de Koning der Belgen en de regering besloten zich terug te trekken in de ommuurde stad Antwerpen. Op dat ogenblijk namen de markies van Villalobar en zijn Amerikaanse collega, Brand Whitlock, een moedige beslissing. Met de steun van hun respectieve regeringen besloten ze als neutrale diplomaten in Brussel te blijven, ondanks het feit dat de overige diplomaten de Belgische regering naar Antwerpen waren gevolgd.
 



 
De markies van Villalobar en de Brusselse burgemeester Adolphe Max bezichtigen de bloemenkraampjes van de Grote Markt na de overhandiging van parasols, geschonken door H.M. Koningin Victoria Eugenia, aan de bloemisten. Bron: Dagblad ABC (Foto Parfonry).
 
Toen het diplomatieke corps op 17 augustus Brussel verliet, ontfermden Villalobar en Whitlock zich ook over de legaties van de oorlogvoerende landen. Vanaf dat ogenblik was de markies van Villalobar verantwoordelijk voor de Franse en Russische legaties, wat betekende dat hij de rechten van Spaanse, Franse en Russische burgers in België verdedigde. Naast deze verantwoordelijkheden verbonden Villalobar en Whitlock zich er ook toe de Belgen te beschermen door in Brussel te blijven. Hun eerste actie in die zin was te voorkomen dat Brussel, een stad die moeilijk te verdedigen was, door Duitse troepen zou worden platgewalst en vernietigd. Ze bespraken met de toenmalige Brusselse burgemeester, Adolphe Max, de mogelijkheid om de stad zonder verweer aan de Duitsers over te leveren. Dankzij hun tussenkomst slaagde Adolphe Max erin de Belgische regering te overtuigen om Brussel over te leveren en zo het leven van duizenden Brusselaars te redden.
 
Aan het begin van de oorlog werd duidelijk dat de Belgische bevoorrading ernstige problemen kende. Het land was afhankelijk van voedselimport, maar door de blokkade van de geallieerden werd het gevaar op een algemene hongersnood in België tastbaar. Om de voedselbevoorrading te organiseren, werden het Comité National de Secours et d’Alimentation (CNSA) en de Commission for Relief in Belgium (CRB) opgericht. De CRB was verantwoordelijk voor het inzamelen van voedsel in de Verenigde Staten en vervoerde het via Londen en Nederland naar België. Het CNSA was verantwoordelijk voor de distributie van basisgoederen zoals meel in België. Vooral de rol van de markies van Villalobar als beschermheer van het CNSA was van cruciaal belang. Dankzij zijn neutrale houding en zijn vriendschappelijke verhoudingen met de centrale en geallieerde mogendheden wist hij de onderhandelingen omtrent het voortbestaan van deze organisatie tijdens de vier oorlogsjaren voortdurend levendig te houden. De geallieerden wilden het NCSA afschaffen omdat de Duitsers niet steeds de nodige garanties boden en er gevreesd werd dat de Duitse troepen in plaats van de Belgische bevolking van de steun zouden profiteren. De Duitsers daarentegen vreesden de Belgische populariteit van het CNSA.
 
Marqués de Villalobar (14).jpg 
 
Van links naar rechts, de Heer Rodrigo de Saavedra y Vinent, Markies van Villalobar, Gevolmachtigd Minister van Spanje; de Heer Brand Whitlock, Ambassadeur van de Verenigde Staten in België en de Heer Maurits van Vollenhoven, Ambassadeur a.i. van Nederland.
 
De acties van de markies van Villalobar en van de Spaanse Legatie richtten zich op drie gebieden: diplomatie, bevoorrading en tal van bemiddelingen. Deze handelingen kaderden steeds in een vaderlandslievend discours. De markies wilde koning Alfonso XIII en Spanje eren. Eer en het goede doen waren voor hem ook van bijzonder belang. Villalobar had een onfeilbaar doorzettingsvermogen. Ik beschik over onvoldoende tijd om alle uitzonderlijke handelingen van de markies van Villalobar tijdens de oorlog in detail uit de doeken te doen, maar ik zal uit elke van deze drie domeinen voorbeelden geven waaruit blijkt in welke mate deze met elkaar verbonden waren.
 
In 1915 richtten de Duitse civiele autoriteiten in Brussel een diplomatieke afdeling op onder leiding van Oscar von der Lancken-Wackenitz. Dit was de officiële erkenning van de aanwezigheid van neutrale diplomaten in Brussel. In deze groep van diplomaten - er waren vertegenwoordigers uit Italië, Perzië, Nederland en natuurlijk de Verenigde Staten - bekleedde de markies van Villalobar een voorkeurspositie: die van officieuze voorzitter. Hij was bevriend met von der Lancken, maar ook de overige diplomaten wendden zich bij een incident tot hem. Eind september 1915 ontdekten de Duitse autoriteiten een weerstandsnetwerk in België. De Belgische architect Philippe Baucq, de Engelse verpleegster Edith Cavell en drie Franse dames, Marie de Croÿ, Louise Thuliez en barones Jeanne de Belleville, werden aangehouden omdat ze gewonde geallieerde soldaten opnieuw naar het front loodsten. Voorheen waren er gelijkaardige voorvallen geweest en Villalobar en Whitlock wisten met succes de gouverneur-generaal en von der Lancken ervan te overtuigen om de aanklachten te beperken en de gevangenen goed te behandelen.
 
Maar deze keer liep het anders af. Gouverneur-generaal von Bissing was afwezig, de militaire autoriteiten traden onmiddelijk op en verzwegen dat zij het vonnis na afloop van het proces onmiddellijk zouden uitvoeren. Brand Whitlock was ernstig ziek toen zijn advocaat het bericht ontving dat Edith Cavell enkele uren later geëxecuteerd zouden worden. Het was 11 oktober 1915, laat op de avond. De markies van Villalobar dineerde met baron Léon Lambert. Whitlock stuurde zijn advocaat de Leval naar Lambert om hem op te halen. De markies trok onmiddellijk met twee Amerikaanse vertegenwoordigers naar von der Lancken die hem antwoordde dat hij niets kon doen omdat de militairen de actie coördineerden. De markies van Villalobar was woedend. Hij schreeuwde dat Edith Cavell vanuit haar graf meer soldaten naar het front zou sturen dan vanuit haar ziekenhuis. Hij eiste dat von der Lancken de Kaiser zou bellen, maar von der Lancken weigerde. Hij bood daarentegen aan om met legercommandant von Sauberzweig te onderhandelen over het lot van mevrouw Cavell en van architect Baucq. Deze hield echter voet bij stuk en een paar uur nadat de vertegenwoordiging de militairen had verlaten, werden Edith Cavell en Philippe Baucq geëxecuteerd. Een ware tragedie. De impact van Cavell's dood was enorm, zoals de markies voorspeld had. Hij was er niet in geslaagd het leven van Cavell en Baucq te redden, maar dankzij zijn interventies werden de levens van de andere leden van het verzetsnetwerk gered.
 
Edith Cavell (1).jpg 
Edith Cavell, de Britse verpleegster die ter dood veroordeeld werd wegens het schuilhouden van een honderdtal geallieerde soldaten in het hospitaal waar ze werkzaam was.
 
Het jaar daarop, 1916, werd gekenmerkt door humanitaire acties. De markies van Villalobar en Brand Whitlock onderhandelden voortdurend tussen de Belgen, de geallieerden en de centrale mogendheden om de bevoorrading veilig te stellen. Ze organiseerden zelfs een ontmoeting bij de Amerikaanse Legatie waarbij ze letterlijk van de ene naar de andere kamer liepen omdat er zich enerzijds een Duitse delegatie en anderzijds een Belgische afvaardiging bevond. De markies nam de houding van bemiddelaar beter waar dan de overige neutrale vertegenwoordigers. Samen met koning Alfonso XIII en de Spaanse Ambassadeur in Berlijn trad hij op tegen de deportatie van Belgische werklozen die sinds 1916 in gang was gezet. Het aantal deportaties verminderde en de Legatie kon pakjes en boeken naar de gedeporteerden zenden. Ze namen het ook op voor de Gentse professoren Henri Pirenne en Paul Fredericq, die geprotesteerd hadden tegen de vernederlandsing van de universiteit van Gent. Na hun interventie konden ze vrij in de universiteitsstad Jena wonen. In 1916 en 1917 kwam de markies van Villalobar zelfs tijdens verschillende vredesonderhandelingen tussen omdat hij goede contacten onderhield met de Koning der Belgen, met de Duitsers en met de geallieerden. De markies verlangde hevig naar vrede omdat hij dagelijks geconfronteerd werd met de ellende van de Belgen. Ondanks zijn inspanningen wist de markies zijn droom niet waar te maken: gunstige vredesvoorwaarden voor België bekomen en de rol van de Spaanse natie als vooraanstaand bemiddelaar verzilveren.
 
Hij bleef volharden en zette zijn inspanningen voort. Toen de Verenigde Staten begin 1917 tot de oorlog toetraden, was dat niet alleen een enorm gevaar voor de bevoorrading van België, maar ook een persoonlijk drama voor Brand Whitlock en voor Villalobar. Whitlock moest Brussel verlaten en de markies bleef helemaal alleen achter, terwijl hij de belangen van alle nationaliteiten en de bescherming van de humanitaire organisaties op zich nam. De Commission for Relief in Belgium werd door het Comité Hispano-Néerlandais vervangen. De markies van Villalobar en Maurice Van Vollenhoven waren de beschermheren van de organisatie. Ik heb in zijn privébrieven meermaals eenzelfde uitdrukking gelezen waarmee hij de enrome werklast tijdens jaren 1917-1918 beschreef: hij voelde zich als een muilezel die alle vrachten moest dragen en sliep nooit meer dan drie uur per nacht.
 
Na het vertrek van de Amerikanen werden de Spaanse Legatie en de markies van Villalobar nog populairder bij de Belgen en het aantal verzoeken bleef toestromen. Op dat moment kreeg de markies de bijnaam 'Beschermer van de Belgen' in de pers en in de briefwisseling.
 
Hij hield zich werkelijk met alles bezig: een Garden party ten voordele van de oorlogsweeskinderen, het beschermen van de raspaarden van de familie Janssen, de verdwijning van de postbode van Mechelen, de bescherming van het kasteel van Namen, de vrijwaring van de kunstobjecten van de Brusselse musea... De markies bracht zelfs zijn diplomatieke betrekkingen in gevaar door allerhande persoonlijke brieven in de diplomatieke tas te stoppen. Dit alles was slechts mogelijk omdat alle partijen geloofden dat de markies van Villalobar hun bondgenoot was.
 
Marqués de Villalobar (2).jpg 
 Uitnodigingskaart voor een benefietactie georganiseerd door de markies van Villalobar, destijds Buitengewoon gezant en Gevolmachtigd Minister van Spanje in België.
 
Ik eindig met een anekdote. Aan het begin van de oorlog bracht een Vlaamse boer een gewonde Franse soldaat, Jules Macaire, naar de Spaanse Legatie omdat Villalobar de Franse vertegenwoordiging in België op zich had genomen. De soldaat kreeg de nodige verzorging en werkte zelfs enige tijd als portier bij de Legatie. Uiteindelijk kreeg hij een paspoort op naam van' Julio Sanchez' en kon hij terugkeren naar het front. Tezelfdertijd schreef von der Lancken elk jaar in zijn rapporten dat Villalobar zijn grootste en meest vooraanstaande bondgenoot in Brussel was.... Hij wist duidelijk niet dat hij, telkens wanneer hij naar de Legatie ging, aan de deur onthaald werd door een Fransman!
 
De markies van Villalobar kon tijdens de oorlog zulke veelzijdige activiteiten ontplooien omdat hij werkelijk de  veelzijdige activiteiten ontplooien omdat hij werkelijk de amigo de todos y aliado de ninguno was. Na de oorlog ontving hij verscheidene eerbetuigingen en onderscheidingen. Daaronder bevond zich een gouden boek met alle namen van de mensen die hij gered en geholpen had. Dat was het cadeau dat hij het meeste op prijs stelde. In 1921 werd de Legatie tot Ambassade verheven. Vijf jaar later stierf de markies van Villalobar, Ambassadeur van Spanje in Brussel, in dienst.
 



 
 Aankomst van het stoffelijk overschot van de geroemde markies van Villalobar, Ambassadeur van Spanje in België tot aan zijn overlijden in Brussel. Bron: Dagblad ABC, juli 1926 (Foto Zegri).
 
Deze korte uiteenzetting laat niet toe om alle details van zijn daden tijdens de oorlog te overlopen maar ik ben van oordeel dat het opschrift op de buste van de markies van Villalobar in Brussel de dankbaarheid van de Belgische bevolking goed weergeeft: “Hoewel zijn as voor eeuwig elders rust, houdt dit land zijn herinnering levendig. Hij gaf zijn hart aan dit martelaarsvolk toen de oorlog de zielen en dingen verpulverde.
 
Als u meer foto's wilt zien van de markies van Villalobar en zijn tijd in Brussel, kunt u onze fotogalerij bezoeken.
 
 
 
Buste van de markies van Villalobar (bovenaan links) in de Belgische Senaat.

 

 Monument ter ere van de markies van Villalobar (bovenaan rechts) als herinnering aan het feest voor de Belgische en Franse oorlogswezen in het domein Val Duchesse (Brussel), 8 september 1917.
  
 
 
 LOZANO, Á. (2009): El Marqués de Villalobar. Labor diplomática (1914-1918). Uitgeverij El Viso, Madrid. ISBN: 978-84-95241-72-6
 
Libro Truus.jpg

 VAN BOSSTRAETEN, T. (2008): Bezet maar beschermd. België en de markies van Villalobar tijdens de Eerste Wereldoorlog. Acco, Leuven. ISBN: 9789033471162
 

 

Twitter@EmbEspBelgica

  • 19 oct @EmbEspBelgica * Vandaag heeft Staatssecretaris voor Europese Unie, @JuanGBarba, deelgenomen aan de Raad Algemene Zaken in Luxemburg… https://t.co/zdY5MjRMD9
  • 19 oct @EmbEspBelgica * Aujourd'hui, le Secrétaire d'État à l'Union Européenne, @JuanGBarba, a assisté au Conseil des Affaires Générales au… https://t.co/UF38IjihJ5
  • 19 oct @EmbEspBelgica * Hoy, el Secretario de Estado para la Unión Europea, @JuanGBarba, ha asistido al Consejo de Asuntos Generales, en Lu… https://t.co/PPhCNBz8Am
  • 18 oct @EmbEspBelgica * RT @BelgiumEU: 🤝 Tonight 🇧🇪 Belgian PM @alexanderdecroo & 🇪🇸 Spanish PM @sanchezcastejon met in #Madrid, strengthening 🇧🇪🇪🇸- bonds. Durin…
  • 18 oct @EmbEspBelgica * RT @alexanderdecroo: Bon entretien avec le Premier ministre @sanchezcastejon à Madrid. La Belgique et l'Espagne ont noué des liens sur l'i…
  • 18 oct @EmbEspBelgica * RT @sanchezcastejon: España y Bélgica tienen una relación firme, basada en la confianza. En la reunión con su PM, @alexanderdecroo, hemos t…
  • 18 oct @EmbEspBelgica * RT @desdelamoncloa: El PG, @sanchezcastejon, ha visitado junto al PM de Bélgica, @alexanderdecroo, las instalaciones de @IndraCompany en Ma…
  • 18 oct @EmbEspBelgica * Minister van Buitenlandse Zaken, Europese Unie en Samenwerking, neemt vandaag deel aan de Raad Buitenlandse Zaken i… https://t.co/zDD50zQZtQ
  • 18 oct @EmbEspBelgica * Le Ministre des Affaires Étrangères, de l'Union européenne et de la Coopération, @jmalbares, assiste aujourd'hui au… https://t.co/UG829yjjg1
  • 18 oct @EmbEspBelgica * El Ministro de Asuntos Exteriores, Unión Europea y Cooperación, @jmalbares, asiste hoy al Consejo de Asuntos Exteri… https://t.co/yGhvWt7PQC
  • 18 oct @EmbEspBelgica * @EUNIC_Brussels presentará los 19 y 20 de octubre en @BozarBrussels el seminario 𝘛𝘩𝘦 𝘍𝘶𝘵𝘶𝘳𝘦 𝘰𝘧 𝘓𝘪𝘷𝘪𝘯𝘨, sobre el fut… https://t.co/GZRZwJvq1B
  • 17 oct @EmbEspBelgica * El 17/10 ha sido declarado Día Internacional para la Erradicación de la Pobreza @ONU_es #AcabarConLaPobreza Le 17/1… https://t.co/PokAilBLZL
  • 16 oct @EmbEspBelgica * @EUNIC_Brussels presenteert op 19-20 oktober in @BozarBrussels het seminar 𝘛𝘩𝘦 𝘍𝘶𝘵𝘶𝘳𝘦 𝘰𝘧 𝘓𝘪𝘷𝘪𝘯𝘨, over de toekomst v… https://t.co/qSeb3MbZMg
  • 16 oct @EmbEspBelgica * @EUNIC_Brussels présente le séminaire 𝘛𝘩𝘦 𝘍𝘶𝘵𝘶𝘳𝘦 𝘰𝘧 𝘓𝘪𝘷𝘪𝘯𝘨 les 19 et 20 octobre à @BozarBrussels, sur l'avenir de l… https://t.co/7syGDJeCwm
  • 16 oct @EmbEspBelgica * El día 16 de octubre se celebra el Día Mundial de la Alimentación. @ONU_es @Agenda2030Gob… https://t.co/KyqKZIaxUq

Destacados

  • De Ambassade
  • Bilaterale betrekkingen tussen Spanje en België
  • De markies van Villalobar, eerste ambassadeur van Spanje in België
  • Marca España
  • Spain Culture
  • Instituto Cervantes Bruselas
  • Atlas Redes Sociales
  • Embajadas y Consulados
  • Sede Electrónica
  • Página de Participación Ciudadana
  • Página Portal de Transparencia
  • Sede Palacio de Santa Cruz
    Plaza de la Provincia, 1
    28012 MADRID
    Tel: +34 91 379 97 00
  • Sede Palacio de Viana
    Duque de Rivas, 1
    28071 MADRID
    Tel: +34 91 379 97 00
  • Sede Torres Ágora
    Serrano Galvache, 26
    28033 MADRID
    Tel: +34 91 379 97 00
  • Sede Pechuán
    C/ Pechuán, 1
    28002 MADRID
    Tel: +34 91 379 17 00
  • AECID
    Avda. Reyes Católicos, 4
    28040 MADRID
    Tel: +34 91 583 81 00 / 01
    Fax: +34 91 583 83 10 / 11
Gobierno de España
©Ministerio de Asuntos Exteriores, Unión Europea y Cooperación
Portal gestionado por la Dirección General de Comunicación, Diplomacia Pública y Redes
Premio Ciudadanía 2016
Premio Ciudadanía 2016